اگر احساس می‌کنید دانش‌آموزان کلاس‌تان بی‌حوصله شده‌اند، کمتر مشارکت می‌کنند یا زود از درس فاصله می‌گیرند، احتمالاً مشکل فقط در محتوای درس نیست. در این یادداشت می‌خوانید که چگونه در کلاس درس انگیزه ایجاد کنیم؛ اما نه با توصیه‌های تکراری. اینجا قرار است اول ببینیم چه رفتارهایی انگیزه را از بین می‌برند، بعد سراغ راهکارهای ساده و کاربردی برویم که واقعاً در کلاس جواب می‌دهند.
انگیزه در کلاس یعنی علاقه و اشتیاق دانش‌آموز به یادگیری، مشارکت در فعالیت‌ها و انجام تکالیف.
این سؤال برای خیلی از معلم‌ها، به‌ویژه در دوره ابتدایی، یک دغدغه جدی است.
اما قبل از آن‌که دنبال روش‌های پیچیده باشیم، بهتر است از خودمان بپرسیم: چه چیزهایی باعث می‌شود انگیزه دانش‌آموز از بین برود؟
واقعیت این است که بیشتر بچه‌ها در شروع، بی‌میل و بی‌انگیزه نیستند. آن‌ها ذاتاً کنجکاوند، دوست دارند یاد بگیرند، سؤال بپرسند و دیده شوند. این ما هستیم که گاهی ناخواسته با بعضی رفتارها، فضای کلاس را طوری می‌سازیم که شوق یادگیری کمتر می‌شود.
دانش‌آموزی که انگیزه دارد، معمولاً:
به‌طور کلی، انگیزه در یادگیری دو شکل اصلی دارد:
هر دو نوع انگیزه در کلاس مفیدند، اما اگر بخواهیم اثر یادگیری عمیق‌تر و ماندگارتر باشد، باید بیشتر به تقویت انگیزه درونی توجه کنیم.
گاهی بهترین راه برای فهمیدن این‌که چگونه در کلاس درس انگیزه ایجاد کنیم، این است که اول بدانیم چه کارهایی انگیزه را نابود می‌کند.
مقایسه شاید در ظاهر یک روش برای تحریک دانش‌آموز باشد، اما در عمل معمولاً اعتمادبه‌نفس را کم می‌کند.
وقتی دانش‌آموز مدام خودش را با دیگران بسنجد، بیشتر از آن‌که رشد کند، احساس ناکافی بودن می‌کند. هر کودک مسیر یادگیری خودش را دارد و باید با گذشته خودش مقایسه شود، نه با هم‌کلاسی‌اش.
دانش‌آموز باید احساس کند که می‌تواند پاسخ بدهد، امتحان کند و حتی اشتباه کند.
اگر اشتباه کردن در کلاس با خجالت، سرزنش یا تمسخر همراه باشد، بچه‌ها ترجیح می‌دهند ساکت بمانند. در چنین فضایی، انگیزه برای مشارکت خیلی زود از بین می‌رود.
وقتی همه‌چیز به نمره خلاصه شود، تلاش واقعی دانش‌آموز نادیده گرفته می‌شود.
گاهی دانش‌آموزی هنوز به نتیجه عالی نرسیده، اما نسبت به قبل پیشرفت مهمی داشته است. اگر فقط خروجی نهایی دیده شود، انگیزه او برای ادامه دادن کم می‌شود.
کلاسی که همیشه با یک شکل، یک لحن و یک الگو پیش می‌رود، خیلی زود خسته‌کننده می‌شود.
برای جذاب شدن کلاس لازم نیست همه‌چیز را پیچیده کنید. گاهی یک فعالیت کوتاه، یک گفت‌وگوی کلاسی، یک بازی آموزشی یا یک تغییر کوچک در روند تدریس، انرژی کلاس را برمی‌گرداند.
سؤال پرسیدن، نشانه درگیری ذهنی و کنجکاوی است.
اگر دانش‌آموز احساس کند سؤال‌هایش بی‌اهمیت هستند یا باعث ناراحتی معلم می‌شوند، کم‌کم دیگر سؤال نمی‌پرسد. و وقتی سؤال پرسیدن کم شود، انگیزه یادگیری هم افت می‌کند.
تکلیف باید هدفمند، متناسب و روشن باشد.
تکلیف سنگین و فرسایشی معمولاً انگیزه ایجاد نمی‌کند؛ فقط خستگی می‌آورد. دانش‌آموز وقتی با رغبت تکلیف انجام می‌دهد که بداند این کار در توانش هست و فایده‌اش را هم می‌فهمد.
گاهی انگیزه نه با روش تدریس، بلکه با نوع ارتباط ساخته می‌شود.
دانش‌آموزی که احساس می‌کند دیده می‌شود، محترم است و می‌تواند با خیال راحت در کلاس حضور داشته باشد، معمولاً مشارکت بیشتری هم نشان می‌دهد. امنیت روانی، یکی از پایه‌های اصلی انگیزه است.
یکی از مهم‌ترین پاسخ‌ها به سؤال چگونه در کلاس درس انگیزه ایجاد کنیم این است که درس را برای دانش‌آموز معنادار کنیم.
وقتی کودک متوجه شود چیزی که یاد می‌گیرد به زندگی روزمره، بازی، تجربه یا دنیای واقعی او ربط دارد، با علاقه بیشتری یاد می‌گیرد.
اگر بخواهیم صادقانه جواب بدهیم، نقش معلم از هر عامل دیگری پررنگ‌تر است.
این معلم است که با شیوه تدریس، نوع بازخورد، لحن صحبت، میزان انعطاف و رفتار روزانه‌اش می‌تواند کلاس را به محیطی زنده و انگیزه‌بخش تبدیل کند.
البته محیط کلاس هم بی‌تأثیر نیست.
یک کلاس منظم، ساده، شاد و از نظر بصری دل‌نشین می‌تواند روی حال‌وهوای دانش‌آموزان اثر مثبت بگذارد. به همین دلیل، ترکیب تدریس خوب و فضای مناسب کلاس بهترین نتیجه را می‌سازد.
حالا که دیدیم چه کارهایی را نباید انجام داد، بیایید سراغ چند راهکار ساده اما مؤثر برویم.
همه موفقیت‌ها بزرگ و چشمگیر نیستند.
گاهی دانش‌آموزی که قبلاً ساکت بوده، امروز یک سؤال پرسیده است. گاهی کودکی که همیشه تکلیفش ناقص بوده، این بار بخشی از آن را درست انجام داده است. همین پیشرفت‌های کوچک، اگر دیده شوند، می‌توانند انگیزه را چند برابر کنند.
حق انتخاب، حس مشارکت و مسئولیت ایجاد می‌کند.
مثلاً می‌توانید اجازه بدهید دانش‌آموز بین دو نوع تکلیف، دو فعالیت کلاسی یا دو نقش در کار گروهی یکی را انتخاب کند. همین انتخاب‌های کوچک، احساس کنترل و درگیری با یادگیری را بیشتر می‌کند.
هرچه دانش‌آموز بیشتر در فرایند یادگیری نقش داشته باشد، انگیزه‌اش بیشتر می‌شود.
بازی‌های آموزشی، کار گروهی، گفت‌وگو، پرسش‌وپاسخ، کارت‌های یادگیری و فعالیت‌های کوتاه عملی، کلاس را از حالت خشک و یک‌طرفه خارج می‌کنند.
جمله‌هایی مثل «آفرین» خوب‌اند، اما همیشه کافی نیستند.
بازخورد دقیق اثر بیشتری دارد. مثلاً به‌جای «خیلی خوب بود»، بگویید: «این‌بار مثال خیلی مناسبی زدی» یا «معلوم است برای جواب‌ات فکر کرده‌ای». این نوع بازخورد به دانش‌آموز نشان می‌دهد دقیقاً چه کاری را درست انجام داده است.
کلاسی که در آن دانش‌آموز از اشتباه کردن نترسد، راحت‌تر یاد می‌گیرد.
فضای امن، محترمانه و صمیمی باعث می‌شود بچه‌ها بیشتر مشارکت کنند، سؤال بپرسند و برای یادگیری انگیزه داشته باشند.
اگر بخواهیم خیلی کوتاه و روشن بگوییم، پاسخ این است:
انگیزه در کلاس درس با فشار، مقایسه و ترس ساخته نمی‌شود؛ انگیزه در فضایی شکل می‌گیرد که دانش‌آموز در آن احساس امنیت، احترام، تنوع و معناداری داشته باشد.
پس اگر می‌خواهید دانش‌آموزان باانگیزه‌تری داشته باشید:
در نهایت، مهم‌ترین عامل در ایجاد انگیزه، معلمی است که دانش‌آموز را می‌بیند، تلاشش را درک می‌کند و یادگیری را برای او جذاب‌تر و قابل لمس‌تر می‌سازد.
شما برای ایجاد انگیزه در کلاس درس از چه روش‌هایی استفاده می‌کنید؟
تجربه‌های خودتان را در بخش دیدگاه‌ها با ما و دیگر معلمان به اشتراک بگذارید.
فایل‌های گرافیکی و آموزشی جدید رو زودتر از همه توی کانال بله ما ببین.
عضویت در کانال بله
